Τρία χρόνια μετά τον φονικό σεισμό στην Κεφαλονιά και τη Ζάκυνθο (1953), ο Εγκέλαδος χτύπησε τη Σαντορίνη με τον ισχυρότερο σεισμό του 20ού αιώνα στην Ευρώπη. Μετά τον προειδοποιητικό σεισμό της 8ης Ιουλίου 1956, 4,9 βαθμών Ρίχτερ, τα ξημερώματα της επόμενης ημέρας εκδηλώθηκε ο κύριος σεισμός 7,7 βαθμών Ρίχτερ! Η καταστροφή ολοκληρώθηκε με έναν μετασεισμό 7,2.
Aπό τον κύριο σεισμό των 7,7 Ρίχτερ δημιουργήθηκε ένα τσουνάμι ύψους 25 μέτρων, προκαλώντας ζημιές μέχρι και σε προβλήτες της Καλαμάτας! Στη Σαντορίνη καταστράφηκαν όλα τα δημόσια κτήρια του νησιού, ενώ κατέρρευσαν ή προκλήθηκαν μεγάλες ζημιές στο 80% των υποδομών. Άφησα τελευταίο το σημαντικότερο στοιχείο μιας τέτοιας φυσικής καταστροφής: υπήρξαν μόνο 53 νεκροί και 100 τραυματίες, πραγματικά απίστευτο μιας και ο σεισμός εκδηλώθηκε στις 5 τα ξημερώματα (05:11).
Στη Ζάκυνθο τα θύματα ήταν πολλαπλάσια
Mάλλον το έχουν στο DNA τους οι Σαντορινιοί: να μην μασάνε από σεισμούς. Μην ξεχνάτε πως 3.600 χρόνια πριν, το ηφαίστειο του νησιού τους εξερράγη, αφανίζοντας -σχεδόν- άμεσα Μινωικό και Αιγυπτιακό Πολιτισμό! Ωστόσο, οι αρχαιολόγοι δεν βρήκαν ούτε ένα ανθρώπινο λείψανο στο νησί που να ταυτίζεται χρονολογικά με την έκρηξη -σε αντίθεση με την Πομπηία (8ος αιώνας π.Χ.), όπου όλοι οι κάτοικοι απαθανατίστηκαν με σέλφι καυτής στάχτης. Εικάζεται πως οι αρχαίοι Σαντορινιοί εγκατέλειψαν το νησί με ασφάλεια μετά τα προειδοποιητικά σημάδια. Κάτι ανάλογο έκαναν και στις αρχές του 2025, όπου μέσα στον Φεβρουάριο σημειώθηκαν12.000 σεισμικές δονήσεις σε 12 ημέρες! Να σας επισημάνω πως δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο. Αναφέρομαι στην ορθή αντίδραση των κατοίκων να εγκαταλείψουν, προσωρινά, το νησί.
Η φυγή των κατοίκων
Ενώ κατά τον σεισμό της Κεφαλονιάς του 1953 απαγορεύτηκε από την κυβέρνηση του Προέδρου Αλέξανδρου Παπάγου η εσωτερική μετανάστευση, προς την Αθήνα κυρίως, ώστε να συγκρατηθεί η μεγάλη φυγή, αλλά και να αποφευχθεί η ερήμωση των νησιών, δεν υπήρξε κάποια αντίστοιχη απόφαση μετά τον σεισμό στη Σαντορίνη το 1956.
Δύο από τους λόγους που συνέβη αυτό ήταν η οργανωτική και οικονομική αδυναμία του ελληνικού κράτους να υποστηρίξει το νησί, αλλά και η μειωμένη, διεθνής συμμετοχή αρωγής στους πληγέντες -σε σχέση με τον σεισμό της Κεφαλονιάς. Κυρίως λόγω της απουσίας οποιασδήποτε βοήθειας από τους Βρετανούς που μας κράταγαν μούτρα λόγω των -τότε- γεγονότων στην Κύπρο.
Έτσι, πολλοί Σαντορινιοί εγκατέλειψαν τη γενέτειρά τους, κυρίως οικογενειάρχες που επιθυμούσαν για τα παιδιά τους καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης, αλλά και για λόγους βιοπορισμού. Δεν έχω ιδέα γιατί πολλοί από αυτούς εγκαταστάθηκαν ή -προφανώς- οδηγήθηκαν στην Αγία Παρασκευή (που μόλις το 1963 έγινε Δήμος) και μάλιστα στο Κοντόπευκο, μια απέραντη ερημιά τότε, μακριά από την Αθήνα, αλλά και τα Μεσόγεια.
Εδώ, όταν είχα πρωτοπιάσει δουλειά στην εφημερίδα ΕΘΝΟΣ το 1993, πέρναγα από το Κοντόπευκο και μου την έπεφταν αγέλες σκύλων. Ερημιά. Μηδέν δημόσιος φωτισμός. Με χωμάτινους δρόμους, χωρίς συγκοινωνία. Αναλογίζομαι πώς θα ήταν τότε η περιοχή και πόσο δύσκολες οι συνθήκες για αυτούς τους ξεριζωμένους ανθρώπους.
Δημοτικό Σχολείο Σαντορινέικων Κοντοπεύκου
Τελικά μαζεύτηκαν τόσοι πολλοί Σαντορινιοί στο Κοντόπευκο (πόσο παράξενο ακούγεται), ώστε να προκληθεί η ανάγκη δημιουργίας ενός ολόκληρου σχολείου. Μετά από επίπονες και συντονισμένες προσπάθειες των κατοίκων και με την απαραίτητη σύμπραξη της πολιτείας, ιδρύθηκε σχολείο το 1961.
Στεγάστηκε στο ιδιωτικό κτήριο του Κωνσταντίνου Τζαφέρου (θέλω να με βοηθήσετε να βρούμε στοιχεία για αυτόν τον άνθρωπο και τους απογόνους του) στις οδούς Ολυμπίας και Τσιμισκή. Η στέγαση διήρηκησε μέχρι το 1978. Από τη σχολική χρονιά 1971-2 το Σχολείο φέρει το όνομα 4ο Δημοτικό Σχολείο Αγίας Παρασκευής. Τώρα το σχολείο, από το 1978, βρίσκεται στις οδούς Χίου και Τσιμισκή.
Αμφιβάλλω αν θα έχει -πια- μαθητές από τη Σαντορίνη. Σίγουρα, όλοι θα έχουν γυρίσει πίσω, στο αγαπημένο τους νησί. Άλλωστε η Σαντορίνη συνεισφέρει, περίπου, το 2,5% στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας, μεταφραζόμενο σε περίπου 5,9 δισεκατομμύρια ευρώ. Φαντάζομαι πως όταν ακούν «τουρίστα από το Κοντόπευκο», θα κάνουν μια κάποια έκπτωση στις υπηρεσίες τους…
