Από το μικρό εξωκκλήσι που έδωσε το όνομά του στο προάστιο, στη συλλογική προσπάθεια των κατοίκων και στην ιστορική Κυριακή της 27ης Σεπτεμβρίου 1936.
Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 1936. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρυσόστομος Παπαδόπουλος εγκαινιάζει τον νέο Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής. Ενενήντα χρόνια αργότερα, την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2026, η πόλη θυμάται έναν σταθμό της ιστορίας της. Η ημερολογιακή σύμπτωση προσφέρει την ευκαιρία να ξαναδούμε το γνώριμο κτίριο της κεντρικής πλατείας και να γνωρίσουμε τους ανθρώπους που συνέβαλαν στην ανέγερσή του. [1]
Η ιστορία αρχίζει πολύ πριν από το 1936. Στην περιοχή υπήρχε ένα μικρό εξωκκλήσι αφιερωμένο στην Αγία Παρασκευή, από το οποίο πήραν το όνομά τους ο οικισμός και η πλατεία. Ήδη τον 19ο αιώνα, η πανήγυρη της 26ης Ιουλίου συγκέντρωνε προσκυνητές από την Αττική. Αργότερα, το εκκλησάκι υπαγόταν στον Άγιο Νικόλαο Χαλανδρίου. [2]
Μια παραστατική εικόνα εκείνης της εποχής διασώζεται στο επετειακό λεύκωμα του αρχιμανδρίτη Θεοδώρητου Πολυζωγόπουλου «Πενήντα Χρόνια Διακονίας (1935–1985)». Στη μαρτυρία του παλαιού ενορίτη Ζαχαρία Βλασταράκη περιγράφεται το πηγάδι δίπλα στον πλάτανο: οι αγωγιάτες σταματούσαν, προσκυνούσαν και πότιζαν τα ζώα τους. Μέσα από αυτή τη μικρή σκηνή διακρίνουμε έναν τόπο συνάντησης πάνω στον δρόμο προς τα Μεσόγεια. [3]
Το περιβάλλον ήταν διαφορετικό από το σημερινό. Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία του Δήμου, στις αρχές του 20ού αιώνα κυριαρχούσαν τα λιγοστά σπίτια, οι παραθεριστικές επαύλεις και τα αγροκτήματα με αμπέλια. Η Αγία Παρασκευή συγκροτήθηκε οριστικά σε αυτοτελή κοινότητα το 1931 και αναγνωρίστηκε ως Δήμος το 1963. Η ανέγερση του ναού εντάσσεται, επομένως, στην εποχή κατά την οποία ο οικισμός αποκτούσε τη δική του οργανωμένη κοινοτική ζωή. [4]
Στην προσπάθεια αυτή ξεχωρίζει ο πατήρ Κωνσταντίνος Ζυμαράκης. Καταγόταν από τον Τσεσμέ της Μικράς Ασίας και είχε σπουδάσει στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Η προσφορά του αναγνωρίστηκε το 1948, όταν το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο τον ανακήρυξε ιδρυτή του ναού. Η οδός Ιερέως Κωνσταντίνου Ζυμαράκη, δίπλα στην εκκλησία, διατηρεί το όνομά του στη γεωγραφία της καθημερινότητάς μας. Πίσω από μια πινακίδα δρόμου βρίσκεται έτσι μια ολόκληρη διαδρομή προσφοράς. [5]
Το 1933 οργανώθηκε σύλλογος για την ανέγερση μεγαλύτερου ναού, με τη συμμετοχή κατοίκων και την πνευματική καθοδήγηση του π. Ζυμαράκη. Τα σχέδια εκπονήθηκαν χωρίς αμοιβή από τον πολιτικό μηχανικό Ιωάννη Παπαδάκη. Η θεμελίωση έγινε τον Οκτώβριο του 1934 και η κύρια φάση της κατασκευής ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 1935. Ο ναός ήταν καρπός μιας κοινής προσπάθειας, στην οποία συναντήθηκαν η ενορία, οι κάτοικοι και η εθελοντική επιστημονική προσφορά. [2]
Το λεύκωμα διευκρινίζει ότι ο νέος ναός άρχισε να λειτουργεί αμέσως μετά την ανέγερσή του, το 1935. Τα εγκαίνια ακολούθησαν στις 27 Σεπτεμβρίου 1936. Η φετινή επέτειος αφορά, συνεπώς, ακριβώς αυτή την τελετή. Το παλιό εκκλησάκι κατεδαφίστηκε το 1937, με διατήρηση του χώρου της Αγίας Τράπεζάς του. [3]
Οι εργασίες συνεχίστηκαν μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Αρχιτεκτονικά, το λεύκωμα κατατάσσει τον ναό στον οκταγωνικό τύπο, με τον τρούλο να κυριαρχεί στον κεντρικό χώρο και το κωδωνοστάσιο να υψώνεται πάνω από την κύρια είσοδο. [3]
Ο ιεράρχης που τέλεσε τα εγκαίνια υπήρξε σημαντική μορφή της εκκλησιαστικής και πνευματικής ζωής του Μεσοπολέμου. Ο Χρυσόστομος Α΄ Παπαδόπουλος διετέλεσε διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής και καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ανέλαβε τον αρχιεπισκοπικό θρόνο το 1923 και έγινε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 1926. Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου επισημαίνει το εύρος της δράσης και του συγγραφικού έργου του. [6]
Γεννημένος το 1868, πέθανε στις 22 Οκτωβρίου 1938. Στο έργο του περιλαμβάνονται ιστορίες των Εκκλησιών Ιεροσολύμων, Αντιοχείας και Αλεξανδρείας, καθώς και μελέτες για την Εκκλησία της Ελλάδος. [7]
Σήμερα, η επέτειος μας καλεί να σταθούμε για λίγο μπροστά σε κάτι που η καθημερινή συνήθεια κάνει σχεδόν αυτονόητο. Να αναλογιστούμε τη δουλειά που χρειάστηκε, τη συνεισφορά των ανθρώπων και τις προσδοκίες μιας κοινότητας που μεγάλωνε. Για τους κατοίκους, η γνωριμία με αυτή την ιστορία μπορεί να δώσει νέο περιεχόμενο σε μια διαδρομή στην πλατεία ή σε ένα όνομα δρόμου.
Τα 90 χρόνια είναι και μια καλή αφορμή για τη συγκέντρωση οικογενειακών φωτογραφιών, την καταγραφή αναμνήσεων και την παρουσίαση του διαθέσιμου αρχειακού υλικού στα σχολεία. Μια μικρή έκθεση με τεκμήρια της ανέγερσης και των εγκαινίων θα μπορούσε να φέρει τις νεότερες γενιές πιο κοντά στους ανθρώπους που διαμόρφωσαν τον τόπο τους.
Κάθε φωτογραφία που ταυτοποιείται και κάθε μαρτυρία που καταγράφεται προσθέτει κάτι στη συλλογική μνήμη. Αυτή είναι μια ουσιαστική τιμή για τη σημερινή επέτειο. Να γνωρίσουμε καλύτερα την ιστορία του ναού και να την παραδώσουμε, τεκμηριωμένη και ζωντανή, στους επόμενους.
Δημήτριος Μυζήθρας
Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός
Γ. Γ. Λαϊκού Πανεπιστημίου Αγίας Παρασκευής Αττικής
Φωτογραφίες:
Θεοδώρητου Πολυζωγόπουλου, «Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής Αττικής — Πενήντα Χρόνια Διακονίας (1935–1985)».
Διαβάστε το Ψηφιοποιημένο Λεύκωμα
Πηγές
1. AParaskevi-Images, «Η πόλη γιορτάζει την προστάτιδα και πολιούχο της Αγία Παρασκευή με ευλάβεια και χαρά», 26.07.2016 — Επιβεβαίωση ημερομηνίας εγκαινίων και ονόματος Αρχιεπισκόπου.
2. Μάρω Βουγιούκα – Βασίλης Μεγαρίδης, «Η Πλατεία Αγίας Παρασκευής του ομώνυμου Δήμου», ΤΑ ΑΘΗΝΑΪΚΑ, 18.11.2017 — Παλαιό εξωκκλήσι, σύλλογος ανέγερσης και βασικό χρονολόγιο.
3. Λεύκωμα ενορίας, «Πενήντα Χρόνια Διακονίας (1935–1985)» — Έντυπες σ. 13–15, 17–18, 21.
4. Δήμος Αγίας Παρασκευής, «Ιστορικά Στοιχεία» — Οικιστική και διοικητική εξέλιξη της πόλης.
5. Μάρω Βουγιούκα – Βασίλης Μεγαρίδης, «Οδός Ιερέως Κωνσταντίνου Ζυμαράκη», ΤΑ ΑΘΗΝΑΪΚΑ, 18.11.2017 — Καταγωγή, σπουδές, αναγνώριση της προσφοράς του και ονοματοδοσία οδού.
6. Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, «Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρυσόστομος Παπαδόπουλος: Θεολογία και εκκλησιαστική ζωή στον Μεσοπόλεμο» — Βιογραφικά και ακαδημαϊκή διαδρομή.
7. ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ, Χρυσόστομος Α. Παπαδόπουλος — Ημερομηνίες ζωής και βιβλιογραφία.
